Adana, aktif fay hatlarına yakın bir deprem bölgesinde yer alır. Şubat 2023'te Kahramanmaraş merkezli depremler şehirde de hissedildi ve apartman ile site yönetimlerinin asansör güvenliğine bakışını değiştirdi. Asansör, deprem anında ve sonrasında doğrudan can güvenliğini ilgilendiren bir sistemdir. Bu yazıda Adana asansör deprem güvenliğinin bileşenlerini, deprem sensörünün ne yaptığını ve deprem sonrası asansör kontrolü için izlenecek adımları anlatıyoruz.
Deprem anında asansörde neler olur
Deprem sırasında bina sallanır ve kuyu içindeki raylar, karşı ağırlık, halatlar ve kapılar hareket eder. Asansör o anda çalışıyorsa kabin iki kat arasında kalabilir. Yolcular bu durumda mahsur kalır ve panik yaşar.
En büyük risk, sarsıntıdan sonra hasarlı bir asansörün kullanılmaya devam etmesidir. Raydan çıkmış bir karşı ağırlık ya da yerinden oynamış bir kapı kilidi, görünürde bir sorun yokmuş gibi durabilir. Bu yüzden deprem güvenliği iki aşamada ele alınır. Birincisi sarsıntı anında yolcunun güvende olması, ikincisi sarsıntıdan sonra asansörün kontrolsüz çalışmamasıdır.
Deprem anında asansöre binilmez. Kabinde olan kişi ilk durakta inmeye çalışmalı ve merdivene yönelmelidir. Sarsıntı bittikten sonra bina yönetimi asansörü kullanıma kapatmalı ve yetkili servise haber vermelidir.
Deprem sensörü ne işe yarar
Sensör, sarsıntının başlangıcında ortaya çıkan ilk titreşimleri algılar. Bu titreşimler binayı asıl sarsan dalgalardan önce gelir. Sensör bu işareti aldığında kumanda sistemine komut gönderir.
Kumanda sistemi sarsıntı başladığında şu adımları uygular:
- Hareket halindeki kabini en yakın kata yönlendirir.
- Kabin kata ulaşınca kapıyı açar ve yolcuların inmesini sağlar.
- Asansörü durdurur ve yeni çağrı almasını engeller.
- Servis kontrol edip onaylayana kadar asansörü kapalı tutar.
Bu sayede yolcuların kabinde mahsur kalma ihtimali azalır. Cihaz, depremin zararını ortadan kaldırmaz ama kontrolsüz çalışmayı engeller. Mevcut bir asansörde sensör eklenip eklenemeyeceği, kumanda panosunun yapısına bağlıdır. Servis panoyu inceleyerek uygun çözümü belirler. Yeni bir asansörde sensör, kumanda sistemine baştan entegre edilebilir.
ARD ve diğer güvenlik donanımları
Deprem güvenliği tek bir cihaza bağlı kalmaz. Aşağıdaki tablo, asansörün deprem ve olası elektrik kesintisi durumlarında rol alan başlıca parçalarını gösterir. ARD otomatik kurtarma ünitesi, bu parçalar arasında yolcunun kurtarılmasına en doğrudan katkı veren elemandır.
| Parça | Görevi | Deprem bağlamındaki katkısı |
|---|---|---|
| Deprem sensörü | Sarsıntıyı erkenden algılar | Kabini kata getirip durdurur |
| ARD otomatik kurtarma ünitesi | Elektrik kesilince kabini kata indirir ve kapıyı açar | Deprem sonrası elektrik kesintisinde yolcuyu kurtarır |
| Paraşüt fren | Kabin aşırı hızlanırsa kabini raya kilitler | Halat ya da taşıyıcı sorunlarında düşmeyi önler |
| Hız regülatörü | Kabin hızını izler ve fren sistemini devreye sokar | Kontrolsüz harekete karşı koruma sağlar |
| Ray ve ray bağlantıları | Kabini ve karşı ağırlığı yönlendirir | Sağlam bağlantı, sarsıntıda raydan çıkma riskini azaltır |
| Uzaktan izleme | Asansörün durumunu servise iletir | Deprem sonrası hangi asansörün durduğu hızla görülür |
Depremi izleyen saatlerde elektrik kesintisi sık yaşanır. ARD ünitesi olan bir asansör, kesinti anında kabini en yakın kata taşır. Böylece kurtarma için teknisyenin gelmesini beklemeden yolcu çıkış yapabilir. ARD, mevcut birçok asansöre ek olarak uygulanabilir. Uygunluğunu servis kontrol eder.
Hidrolik asansörlerde yağ hattı, silindir ve makine dairesindeki ekipmanın bağlantıları da kontrol listesine girer. Her sistem için kuyu ve bina durumuna göre ayrı inceleme gerekir.
Bakım ve periyodik kontrol deprem güvenliğini nasıl destekler
Adana asansör deprem güvenliği, depremden önce başlar. Asansörün sağlam ve bakımlı olması, sarsıntıdaki davranışını belirler. Gevşemiş bir ray bağlantısı, aşınmış bir kapı kilidi ya da çalışmayan bir güvenlik şalteri, normal kullanımda fark edilmeyebilir. Sarsıntıda ise bu zayıflıklar öne çıkar.
Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği, bakımın ayda en az bir kez, TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi'ne sahip yetkili servis tarafından yapılmasını ister. Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği ise yılda en az bir kez, belediyeyle protokolü olan A tipi muayene kuruluşunun kontrolünü öngörür. Bakım firması kendi bakımını yaptığı asansörü kontrol edemez. Bu iki katmanlı yapı, bakımı yapan ile denetleyeni birbirinden ayırır. Böylece deprem öncesindeki kusurlar bağımsız bir gözle tespit edilir.
Etiket sonucu burada yol gösterir. Yeşil etiket asansörün uygun olduğunu gösterir. Mavi etiket hafif kusur, sarı etiket ise raporda belirtilen süre içinde giderilmesi gereken kusur anlamına gelir. Kırmızı etiketli asansör güvensiz sayılır ve kullanıma kapatılır. Deprem açısından bakıldığında sarı etiketteki kusurları geciktirmeden gidermek özellikle önemlidir.
Adana'daki binalar için pratik öneriler
Seyhan, Çukurova, Yüreğir ve Sarıçam'da hem yeni hem eski yapılar bir arada bulunur. Asansörün deprem güvenliği binanın yaşına göre değişir. Eski asansörlerin raylarında, kapı kilitlerinde ve bağlantı elemanlarında yıllar içinde gevşeme olabilir. Bu tür sorunlar sarsıntıda ortaya çıkar.
Site ve apartman yönetimleri için uygulanabilir bir sıra şu şekildedir:
- Aylık bakımda ray bağlantılarının, kapı kilitlerinin ve karşı ağırlık kılavuzlarının kontrol edilmesini isteyin.
- Asansörün ARD ünitesi olup olmadığını öğrenin, yoksa uygulanabilirliğini sorun.
- Deprem sensörü için kumanda panosunun uygunluğunu servise değerlendirtin.
- Yıllık periyodik kontrol raporundaki kusur notlarını takip edin ve verilen süre içinde giderin.
- Çatı katındaki makine dairesinde ağır cisimlerin devrilmeyecek şekilde sabitlendiğinden emin olun.
- Yetkili servis telefonunu ve acil durum yönergesini asansör girişine asın.
Bunların birçoğu zaten aylık bakım kapsamında düzenli olarak yapılır. Eski ve sık arızalanan asansörlerde bütüncül bir yenileme gerekebilir. Asansör modernizasyonu sırasında kumanda sistemi, kapılar ve güvenlik donanımı güncel standartlara yaklaştırılırken deprem sensörü de projeye eklenebilir.
Site ve çok bloklu yapılarda acil durum planı
Çok asansörlü sitelerde deprem sonrası hangi asansörün hangi sırayla kontrol edileceği önceden belirlenmelidir. Yönetim, servis firmasının acil durum telefonunu ve bloklara ait asansör kayıtlarını hazır bulundurmalıdır. Uzaktan izleme olan sitelerde asansörlerin durumu merkezden görülebildiği için kontrol sırası hızla netleşir. Bu konuda uzaktan izleme sistemleri yardımcı olabilir.
Görevli personel ve güvenlik çalışanları, kabinde mahsur kalan yolcuyla nasıl iletişim kuracaklarını bilmelidir. Yolcuya sakin kalması, kapıyı zorlamaması ve yardımın yolda olduğu söylenmelidir. Kapıyı elle açma işlemi, eğitimsiz kişiler için tehlikelidir.
Deprem sonrası asansörde yapılacaklar
Şubat 2023'te Kahramanmaraş merkezli depremlerin Adana'da hissedilmesi, birçok bina yönetiminin asansör kontrolünü ilk kez gündemine aldığı dönem oldu. O günden bu yana deprem sonrası asansör kontrolü, olağan bir yönetim işi olarak görülüyor. Sarsıntı küçük de olsa asansörün kontrol edilmesi gerekebilir. Karar vermeyi yetkili servise bırakmak en güvenli yoldur.
Sarsıntıdan sonra asansöre hemen binmek yanlış olur. Aşağıdaki adımlar izlenmelidir.
- Asansörü kullanıma kapatın ve kapısına uyarı yazısı asın.
- Kabinde kimse kalıp kalmadığını kontrol edin. Kalan varsa yetkili servise ve itfaiyeye haber verin.
- Yetkili servisi arayın ve asansörün deprem yaşadığını belirtin. Acil durumlar için arıza servisimizle iletişime geçebilirsiniz.
- Servis ray, karşı ağırlık, halat, kapı kilitleri, kuyu ve makine dairesini kontrol eder.
- Hasar varsa onarım yapılır. Güvenli olduğu servis tarafından onaylanmadan asansör açılmaz.
- Kontrol sonucunu yazılı olarak talep edin ve arşivleyin.
Önemli bir ayrım vardır. Binanın taşıyıcı sistemi hasar görmüşse asansör kuyusu da etkilenmiş olabilir. Bu durumda yapı denetimi ya da yetkili mühendislik değerlendirmesi, asansörün kontrolünden önce gelir.
Standartlar ve donanım seçimi
Yeni asansörler TS EN 81-20 ve TS EN 81-50 standartlarına göre üretilir ve CE uygunluğu 2014/33/AB Asansör Yönetmeliği kapsamında değerlendirilir. Mevcut asansörlerin güvenlik açısından incelenmesinde ise TS EN 81-80 esas alınır. Bu standartlar paraşüt fren, hız regülatörü, kapı kilitleri ve ray sistemleri gibi parçaların temel gereksinimlerini belirler.
Deprem sensörü ve ARD gibi ek donanımlar asansörün standart güvenlik elemanlarının yerine geçmez. Onları tamamlar. Bu nedenle bir asansörün güvenliği değerlendirilirken önce temel donanımın sağlam ve çalışır olduğundan emin olunmalı, sonra ek önlemler eklenmelidir.
Yeni bir bina planlayanlar, asansör sensörünü ve kurtarma ünitesini ilk projeye dahil edebilir. Eski bir binada ise yeniden yapılandırma kapsamında bu donanımlar tek tek değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
Deprem sensörü her asansörde bulunur mu?
Hayır. Çoğu asansörde standart donanım olarak gelmez. İsteğe bağlı olarak yeni asansöre eklenebilir ya da mevcut asansöre uygulanabilir. Mevcut asansörde uygulanabilirlik, kumanda sisteminin yapısına bağlıdır.
Deprem sensörü asansörü depreme dayanıklı yapar mı?
Sensör asansörü hasardan korumaz. Sarsıntı sırasında kabini kata getirip durdurur ve yolcunun güvenle inmesini sağlar. Dayanıklılık için ray bağlantılarının, kapı kilitlerinin ve diğer parçaların bakımlı olması gerekir.
Deprem sonrası asansör çalışıyor gibi görünüyorsa kullanılabilir mi?
Kullanılmamalıdır. Gözle görülmeyen hasarlar olabilir. Asansör, yetkili servis tarafından kontrol edilip güvenli olduğu onaylanana kadar kapalı kalmalıdır.
Adana asansör deprem güvenliği için ilk adım nedir?
Mevcut asansörün durumunu bir uzmana değerlendirtmek ilk adımdır. Servis, rayları, kapıları, güvenlik donanımını ve kumanda sistemini inceleyerek sensör ile ARD gibi eklemelerin uygun olup olmadığını söyler.
Sonuç
Deprem bölgesinde yer alan Adana'da asansör güvenliği, sarsıntı anındaki davranış ve sarsıntı sonrası kontrol olarak iki parçadan oluşur. Deprem sensörü, ARD, düzenli bakım ve periyodik kontrol bu iki parçayı birlikte güçlendirir. Doğru donanım ve disiplinli bir takip, yolcunun güvenliğini artırır.
Sonhas Asansör olarak binanızdaki asansörün deprem açısından mevcut durumunu yerinde inceleyip uygun öneriler sunuyoruz. İletişim sayfamızdan ücretsiz keşif talep edebilirsiniz.